Ustalenia trybunału
Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze orzekł w czwartek, 19 listopada 2026 r., że Mjanma dopuściła się ludobójstwa na Rohingjach, muzułmańskiej mniejszości. Sędziowie uznali, że siły zbrojne działały z zamiarem zniszczenia znacznej części populacji Rohingjów w północnym stanie Rakhine. Przewodniczący składu sędziowskiego Yuji Iwasawa odczytał wyrok podczas kilkugodzinnej sesji. Trybunał stwierdził, że zamiar był jedynym logicznym wyjaśnieniem badanych działań. Do tej pory trybunał nigdy nie uznał państwa za odpowiedzialne za ludobójstwo, co czyni ten wyrok precedensowym.
Iwasawa podsumował kluczowe ustalenie w następujący sposób:
Trybunał jest w pełni przekonany, że Mjanma dopuściła się czynów podlegających pod konwencję o ludobójstwie z zamiarem zniszczenia znacznej części populacji Rohingjów w Mjanmie.
Zabójstwa i wysiedlenia
Trybunał przyjął szacunki, według których około 10 000 Rohingjów zginęło w 2017 r. podczas wojskowych „operacji oczyszczających”, uznając, że dowody potwierdzają tę liczbę. Sędziowie stwierdzili również, że żołnierze dopuszczali się przemocy seksualnej na dużą skalę, ekstremalnej przemocy wobec dzieci oraz atakowali Rohingjów uciekających do Bangladeszu. Wioski zostały zniszczone, a setki tysięcy ludzi wypędzono z Mjanmy.
Ponad 700 000 osób przekroczyło granicę z Bangladeszem. Ponad milion Rohingjów nadal mieszka w tamtejszych obozach, co stanowi największe skupisko uchodźców na świecie, podczas gdy w Mjanmie pozostało ich szacunkowo mniej niż 600 000. Mjanma odrzuciła te zarzuty.
Znaczenie sprawy
Ludobójstwo jest trudniejsze do udowodnienia niż zbrodnie wojenne, ponieważ wymaga dowodów na konkretny zamiar zniszczenia grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej, zgodnie ze standardem ustalonym przez konwencję ONZ z 1948 r. Gambia wniosła sprawę w 2019 r. w imieniu ocalałych z Mjanmy. Trybunał przesłuchał świadków i oparł się na ustaleniach dwóch komisji śledczych Rady Praw Człowieka ONZ, które już w 2019 r. stwierdziły wystąpienie ludobójstwa. Wyrok wskazuje również, że zamiar ludobójczy nie wymaga celu, jakim byłoby zabicie jak największej liczby członków grupy.
Podczas otwarcia przesłuchań w styczniu 2026 r. minister sprawiedliwości Gambii, Dawda Jallow, powiedział trybunałowi, że wojsko celowo atakowało Rohingjów, aby ich zniszczyć. Ponieważ wyrok tworzy precedens, rządy uważnie go obserwują, zwłaszcza w kontekście sprawy wytoczonej przez RPA przeciwko Izraelowi w sprawie Gazy, która również toczy się przed trybunałem.
Kalendarium sprawy
Gambia złożyła pozew w 2019 r. W 2020 r. trybunał nakazał Mjanmie natychmiastową ochronę Rohingjów na czas trwania procesu. Wówczas Aung San Suu Kyi reprezentowała Mjanmę w Hadze i odrzuciła zarzuty. Została zatrzymana po zamachu stanu w 2021 r. W styczniu 2026 r. trybunał przeprowadził zamknięte sesje, aby wysłuchać ocalałych, którzy przybyli z obozów w Bangladeszu. Wyrok z czwartku, 19 listopada 2026 r., zakończył siedmioletnią batalię prawną.
- Gambia składa pozew o ludobójstwo przeciwko Mjanmie do MTS
- Trybunał nakazuje Mjanmie ochronę Rohingjów na czas trwania procesu
- Zamknięte sesje z udziałem ocalałych z obozów w Bangladeszu
- Trybunał orzeka, że Mjanma dopuściła się ludobójstwa na Rohingjach
Co dalej
Wyrok jest wiążący, ale trybunał nie ma środków, by go wyegzekwować. Orzeczenie zgodne z zarzutami zwiększa jednak presję polityczną na Mjanmę. Postępowanie dotyczyło odpowiedzialności państwa, a nie winy jednostek, jednak ocalali Rohingjowie mają nadzieję, że ktoś poniesie odpowiedzialność karną. 23-letnia mieszkanka obozu, która zeznała, że została zgwałcona, powiedziała dziennikarzom, że domaga się sprawiedliwości.