Plan ogłoszony w Wiedniu
W poniedziałek 16 listopada Niemcy, Austria, Dania, Grecja i Holandia przedstawiły plan wysyłania osób z odmową azylu do Rwandy. Ogłoszenie nastąpiło podczas konferencji migracyjnej w Wiedniu, gdzie kanclerz Austrii Christian Stocker był gospodarzem wspólnej konferencji prasowej z ministrem spraw wewnętrznych Rwandy, Vincentem Birutą, który siedział w centrum sceny. Niemiecki minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt wziął udział w rozmowach wraz ze swoimi odpowiednikami z pozostałych krajów. Doniesienia różnią się co do stopnia zaawansowania ustaleń: jedna relacja opisuje podpisane porozumienie w sprawie pierwszego centrum powrotowego, podczas gdy szwajcarski raport wspomina jedynie o deklaracji intencji, której szczegóły mają być negocjowane w nadchodzących miesiącach.
- UNHCR rozpoczyna przenoszenie Afrykanów z Libii do Rwandy
- Wielka Brytania porzuca umowę o deportacji osób ubiegających się o azyl do Rwandy
- Pięć państw UE i Rwanda prezentują plan centrum powrotowego w Wiedniu
- Planowany start pilotażu dla około 100 osób z odmową azylu
Jak miałyby działać centra
Tak zwane centra powrotowe są przeznaczone dla osób, których wnioski o azyl zostały odrzucone, które są prawnie zobowiązane do opuszczenia UE, ale których kraje pochodzenia nie chcą przyjąć z powrotem. Pierwszy ośrodek miałby powstać w Rwandzie, a pilotaż planowany jest dla około 100 osób. Jeden z raportów wskazuje, że pilotaż może rozpocząć się dopiero latem 2027 roku, podczas gdy greckie źródła podają, że pierwsze transfery są możliwe w 2027 roku. Uganda również jest rozważana jako potencjalny partner.
Pięć rządów wspólnie sfinansuje centra i rozważa zachęty dla krajów przyjmujących, takie jak pomoc finansowa i umowy handlowe. Grecki minister ds. migracji Thanos Plevris argumentował, że ośrodki nie będą zamkniętymi placówkami detencyjnymi, a odpowiedzialność będzie dzielona, zamiast przerzucać ją na kraje przyjmujące.
Kto nie ma prawa do azylu, powinien wrócić do swojego kraju pochodzenia.
Plevris nazwał również porozumienie z Rwandą relacją korzystną dla obu stron i stwierdził, że korzyści dla Grecji będą znaczące. Szczegóły operacyjne mają zostać wypracowane, począwszy od mapy drogowej.
Oferta Rwandy i wcześniejsze precedensy
Biruta powiedział, że Rwanda oferuje „drugą szansę” osobom wydalonym z Europy. Dodał, że ci, którzy zdecydują się zostać, zostaną włączeni do lokalnych społeczności i otrzymają szkolenia, aby mogli pracować. Rwanda przyjmuje migrantów z Libii od 2019 roku, kiedy to agencja ONZ ds. uchodźców UNHCR, Unia Afrykańska i rząd Rwandy zgodziły się na ich ewakuację z tamtejszych ośrodków detencyjnych. Od tego czasu do Rwandy sprowadzono około 3000 Afrykanów, którzy są zakwaterowani w centrum tranzytowym Gashora, około 50 kilometrów na południe od Kigali, dysponującym około 700 łóżkami.
Wcześniejsze europejskie próby outsourcingu azylu zakończyły się niepowodzeniem. Brytyjski plan deportacji osób, które przepłynęły kanał La Manche, do Rwandy został uznany za niezgodny z prawem przez Sąd Najwyższy, a premier Keir Starmer ogłosił jego zakończenie po zwycięstwie Partii Pracy w lipcu 2024 roku. Londyn zapłacił Rwandzie około 700 mln funtów w ramach umowy, a tylko cztery osoby przeniosły się tam dobrowolnie. We Włoszech sądy wstrzymały transfery z Albanii krótko po otwarciu tamtejszych obozów.
Krytyka i reakcje
Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka wyraziło zaniepokojenie planowanymi transferami do kraju, z którym zainteresowane osoby nie mają żadnego rzeczywistego związku, i zauważyło, że Rwanda sama stoi przed wyzwaniami w zakresie praw człowieka. Ciaran Wrons-Passmann, dyrektor berlińskiej sieci ekumenicznej önz, stwierdził, że wysyłanie ludzi do państwa trzeciego, które przejmie nad nimi opiekę, jest bardzo problematyczne z perspektywy praw człowieka. W Niemczech parlamentarzystka SPD Rasha Nasr powiedziała, że projekt nie został uzgodniony w ramach koalicji z CDU i CSU oraz że sprzeciwia się deportowaniu ludzi do kraju, który nazwała dyktaturą. Dobrindt nie widzi problemu w tym sporze, twierdząc, że plan wdraża prawo UE umożliwione przez reformę systemu azylowego.
Szwajcaria uważnie obserwuje
Szwajcarski Sekretariat Stanu ds. Migracji przekazał CH Media, że z zainteresowaniem odnotował te wydarzenia. Jeśli projekt okaże się skuteczny i będzie mógł być wdrożony prawnie oraz w praktyce, Szwajcaria rozważy udział w nim. Badanie zlecone przez sekretariat wykazało, że przeniesienie procedur azylowych i wydaleń za granicę byłoby prawnie możliwe, ale wiązałoby się ze znacznymi przeszkodami i ryzykiem, w tym standardami praworządności, wysokimi kosztami początkowymi i zależnością od państw partnerskich. Badanie zaleca ograniczony pilotaż z innymi krajami europejskimi, a Rada Federalna oświadczyła, że będzie nadal badać wszelkie modele spełniające standardy praworządności.