Zatrzymania i śledztwo w sprawie zaniżania cen w 2023 roku

Funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymali pięciu obecnych i byłych menedżerów Orlenu podczas porannych działań 5 października 2026 roku. Wśród zatrzymanych znajduje się Michał R., który zasiadał w zarządzie państwowego koncernu energetycznego w latach 2018–2024, oraz czterech wysokiej rangi menedżerów. Prokuratorzy z wydziału ds. przestępczości zorganizowanej Prokuratury Krajowej w Łodzi przedstawili zarzuty dotyczące sztucznego zaniżania hurtowych cen paliw między sierpniem a listopadem 2023 roku. Śledztwo rozpoczęto w styczniu 2024 roku w Prokuraturze Okręgowej, a następnie przekazano je prokuratorom krajowym, którzy przekazali dane korporacyjne biegłym. Wewnętrzny audyt Orlenu opublikowany w grudniu 2024 roku wykazał, że ceny poniżej rynkowych przyniosły spółce straty rzędu 3 mld PLN.

Dyrektywy o awariach dystrybutorów i wyczerpane rezerwy

Śledczy skupili się na decyzjach zarządczych dotyczących sprzedaży detalicznej podczas kampanii wyborczej jesienią 2023 roku. 6 września 2023 roku Orlen wprowadził wewnętrzną procedurę nakazującą personelowi stacji zgłaszanie awarii dystrybutorów zamiast informowania o braku paliwa. Minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek stwierdził, że sztuczne hurtowe rabaty uszczupliły strategiczne rezerwy paliw i spowodowały realne braki na ponad 600 stacjach Orlenu w całym kraju. Żurek określił interwencję cenową z okresu kampanii mianem wyprowadzania majątku państwowego na korzyść partii rządzącej.

Weszła w życie wewnętrzna procedura nakazująca personelowi stacji zgłaszanie awarii dystrybutora zamiast informowania klientów o braku paliwa. Cała Polska widziała, że przestępcze działania kilku osób w kluczowej spółce skarbu państwa doprowadziły do sytuacji, w której na ponad 600 stacjach Orlenu zabrakło paliwa.

Obajtek i politycy PiS odrzucają oskarżenia

Były prezes Orlenu Daniel Obajtek odrzucił zarzuty, nazywając je politycznym odwetem wobec menedżerów, którzy utrzymywali ceny detaliczne poniżej 6 PLN za litr. Obajtek stwierdził, że polityka cenowa była standardową praktyką handlową mającą na celu maksymalizację wolumenu sprzedaży poprzez niższe marże jednostkowe, dodając, że Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdził nieprawidłowości. Dokumenty spółki wskazują, że Obajtek zarobił 1 398 000 PLN w 2022 roku, 1 672 000 PLN w 2023 roku oraz 651 000 PLN za ostatnie sześć tygodni przed odejściem ze stanowiska 5 lutego 2024 roku. Były minister aktywów państwowych Jacek Sasin powiedział w Radiu ZET, że obecny rząd nakazał zatrzymania, aby odwrócić uwagę opinii publicznej od wyższych kosztów paliw po niespełnieniu obietnicy ceny 5,19 PLN.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stwierdził wówczas żadnych nieprawidłowości. To były normalne działania biznesowe. To maksymalizacja wolumenu poprzez niższą cenę jednostkową, a Orlen prowadził takie działania w sposób ciągły.

Reakcje parlamentarne i sytuacja na rynku detalicznym

Parlamentarzyści Koalicji Obywatelskiej Dariusz Joński i Michał Szczerba stwierdzili, że instrukcje obniżania cen pochodziły z centrali Prawa i Sprawiedliwości przy ulicy Nowogrodzkiej, aby poprawić wyniki sondażowe. Szczerba dodał, że uszczuplanie rezerw strategicznych zagroziło dostawom paliw niezbędnym dla Wojska Polskiego w sytuacjach kryzysowych. Publicysta Wiktor Świetlik skrytykował ministra sprawiedliwości za publiczne ogłaszanie winy menedżerów przed procesem, mimo wcześniejszego bronienia domniemania niewinności w innych sprawach. Minister energii Miłosz Motyka zapowiedział, że detaliczne ceny paliw powinny wkrótce spaść, zauważając, że Arabia Saudyjska dostarcza 50% ropy naftowej do Polski, a rurociąg Wschód-Zachód wznowił działalność. Motyka przytoczył dzienne limity cenowe: 6,86 PLN za benzynę 95-oktanową, 7,74 PLN za benzynę 98-oktanową oraz 7,80 PLN za olej napędowy.