Académie Goncourt wyklucza powieść Thélysona Oréliena z listy kandydatów do nagrody w związku z oskarżeniami o użycie AI i plagiat

Wykluczenie z listy kandydatów do nagrody Goncourtów

Académie Goncourt ogłosiła 25 września 2026 r., że usunęła powieść C'était ça ou mourir (To było to albo śmierć) autorstwa haitańsko-kanadyjskiego pisarza Thélysona Oréliena z listy kandydatów do nagrody. Akademia z siedzibą w Paryżu stwierdziła, że dzieło z dużym prawdopodobieństwem zostało w znacznej mierze stworzone przy użyciu sztucznej inteligencji, opierając swoje wnioski na zbieżnych analizach badaczy i dziennikarzy. Organizacja wyjaśniła, że wykluczenie było konieczne dla ochrony integralności Nagrody Goncourtów oraz realizacji misji wspierania literatury tworzonej przez ludzi. Akademia podkreśliła również, że nie będzie wspierać tekstów stworzonych przy pomocy sztucznej inteligencji w jakiejkolwiek formie. Po ogłoszeniu decyzji trasa promocyjna książki Oréliena została wstrzymana w całej Francji.

Chodzi o wysłanie jasnego sygnału, który potwierdza, że nie popieramy ani nie akceptujemy w żaden sposób tworzenia tekstów generowanych przez sztuczną inteligencję.

Zarzuty w mediach społecznościowych i narzędzia detekcji

Kontrowersje rozpoczęły się, gdy konto o nazwie Balance ton Claude w serwisie X opublikowało twierdzenia, że powieść została wygenerowana przez duże modele językowe, takie jak Claude czy ChatGPT. Francuski eseista Samuel Fitoussi przyznał później, że prowadził to konto wraz z innymi osobami. Konto oparło swoje zarzuty na Pangram, zautomatyzowanym programie detekcyjnym, który ocenia tekst pod kątem wzorców typowych dla prozy generowanej maszynowo. Niezależne testy przeprowadzone przez Agence France-Presse dały niejednoznaczne wyniki, od oceny wskazującej na ludzkie autorstwo po pełną generację sztuczną. Thierry Poibeau, specjalista ds. przetwarzania języka w francuskim instytucie badawczym CNRS, zauważył, że detektory identyfikują markery stylistyczne, takie jak frazowanie trójczłonowe i specyficzne wzorce interpunkcyjne. Max Spero, dyrektor generalny Pangram, zaznaczył, że zautomatyzowane wyniki powinny służyć jako wstępny wskaźnik, a nie ostateczny werdykt.

Obrona autora i zarzuty o plagiat

38-letni autor odrzucił te twierdzenia, stwierdzając, że jego tekst odzwierciedla tradycje powtórzeń w literaturze haitańskiej i karaibskiej. Jego francuski wydawca, Editions Grasset, bronił pisarza, zauważając, że rozpoczął on pracę nad rękopisem w 2017 r., a szkic ukończył w 2019 r., jeszcze przed komercyjnym udostępnieniem nowoczesnych narzędzi generatywnych. Książka, która opisuje podróż haitańskiego migranta przez Amerykę Łacińską do Kanady, została sprzedana do tłumaczenia na ponad 20 języków. Kontrowersje rozszerzyły się po tym, jak kanadyjski serwis informacyjny La Presse poinformował, że wcześniejsze teksty Oréliena zawierały materiały splagiatowane. Raport zidentyfikował skopiowane fragmenty w opowiadaniu z 2012 r. autorstwa francuskiego pisarza Louisa Pauwelsa oraz w felietonie z 2013 r. z The Philippine Star.

Nie napisałem tej powieści głową, ale wnętrznościami i sercem.

Harmonogram nagrody i proces selekcji

Akademia Goncourtów wybrała początkowo 16 powieści do swojej listy na 2026 r., zanim usunęła książkę Oréliena z dalszej selekcji. Jury ogłosiło, że nie będzie udzielać dalszych komentarzy publicznych przed opublikowaniem drugiej listy ośmiu powieści 6 października 2026 r. Panel selekcyjny zawęzi następnie pole do czterech finalistów, zanim ogłosi ostatecznego zwycięzcę w Paryżu 3 listopada 2026 r. Orélien zdobył wcześniej nagrodę Fnac za to dzieło podczas francuskiego jesiennego sezonu wydawniczego. Powieść ma się również ukazać w języku niderlandzkim pod tytułem Het was vluchten of sterven nakładem wydawnictwa De Bezige Bij w styczniu.