Trwała zmiana na rynkach energii

Międzynarodowa Agencja Energetyczna opublikowała swój doroczny raport w czwartek, 19 listopada 2026 r., w trakcie trwania szczytu klimatycznego COP31 w Antalyi w Turcji. Dyrektor wykonawczy agencji, Fatih Birol, napisał, że kryzys w cieśninie Ormuz stanowi największe w historii zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego, przewyższające szoki naftowe z lat 70. XX wieku. Wojna na Bliskim Wschodzie rozpoczęła się od izraelskich i amerykańskich ataków na Iran 28 lutego 2026 r. Przed jej wybuchem przez cieśninę przechodziła około jedna piąta światowego handlu ropą i skroplonym gazem ziemnym. Birol stwierdził, że nie widzi wiarygodnej ścieżki powrotu sektora energetycznego do stanu sprzed kryzysu, a agencja spodziewa się, że jego skutki trwale odcisną się na rynkach energii.

Scenariusz trwałego zamknięcia

Po raz pierwszy agencja stworzyła model przypadku, w którym cieśnina pozostaje zamknięta na stałe. IEA podkreśla, że żadna z jej analiz nie jest prognozą ani scenariuszem bardziej prawdopodobnym od innych, jednak analitycy uznali, że rynek ropy mógłby zaabsorbować długotrwałą blokadę, choć alternatywy nie byłyby ani łatwe, ani tanie. W takim przypadku przepływ przez cieśninę spadłby z 20 mln baryłek dziennie (mb/d), na co w 2025 r. składało się 15 mb/d ropy i 5 mb/d produktów, do zaledwie 2 mb/d w 2035 r., z pośrednim punktem kontrolnym na poziomie 8,5 mb/d w 2030 r. Utrzymanie handlu wymagałoby ograniczenia popytu, zwiększenia wydobycia poza Bliskim Wschodem oraz budowy rurociągów omijających cieśninę.

Przepływ przez cieśninę Ormuz w scenariuszu trwałego zamknięcia (mb/d)
0,567,5214,4821,44202520302035

Rurociągi omijające jako klucz do dostosowania

Większość dostosowań wynikałaby z przekierowania eksportu przez rurociągi, co oznacza konieczność budowy i uruchomienia wszystkich planowanych projektów. Obejmują one rozbudowę saudyjskiego rurociągu Petroline w kierunku Janbu nad Morzem Czerwonym oraz rurociągów Zjednoczonych Emiratów Arabskich do Fudżajry. Agencja obliczyła, że alternatywny przepływ ropy mógłby wzrosnąć do 14,5 mb/d w 2035 r. przy obecnej przepustowości rurociągów alternatywnych wynoszącej 7,8 mb/d. Eksporterzy z Bliskiego Wschodu nadal wysyłaliby blisko 15 mb/d w 2035 r., co stanowi około 20% światowego handlu ropą i produktami, ale innymi trasami.

Przepustowość alternatywnych rurociągów ropy naftowej a przepływ w 2035 r. (mb/d)
Obecna przepustowość alternatywnych rurociągów7,8Alternatywny przepływ ropy w 2035 r.14,5

Konsumenci ponoszą koszty

Państwa Zatoki Perskiej napotkały poważne trudności w eksporcie ropy, odkąd Iran zaczął blokować cieśninę i atakować tankowce w tym rejonie, a amerykańskie próby eskortowania statków nie zapewniły pełnej drożności szlaków dostaw. Rządy interweniowały, aby chronić konsumentów, jednak gospodarstwa domowe nadal mierzą się z wyższymi cenami, a w niektórych przypadkach z niedoborami towarów. Producenci wprowadzili na rynek więcej ropy i wykorzystali alternatywne trasy, podczas gdy Chiny ograniczyły zakupy na rynkach międzynarodowych. Birol powiedział w lipcu, że rynek ropy wciąż posiadał pewne bufory, ale raport wskazuje, że w miarę wyczerpywania się rezerw, wyższe ceny i skutki kryzysu w coraz większym stopniu obciążają konsumentów. Ton raportu wyraźnie kontrastuje z tamtą lipcową oceną.

Scenariusze, popyt i odnawialne źródła energii

Agencja zaktualizowała trzy scenariusze: obecnej polityki, medianowy scenariusz deklarowanej polityki uwzględniający już ogłoszone środki rządowe oraz scenariusz zerowej emisji netto do 2050 r. Dodano również scenariusz dodatkowej reakcji, w którym rządy przyjmują nowe środki, jeśli konflikt na Bliskim Wschodzie będzie trwał, oraz scenariusz niskiego tranzytu przez Ormuz, badający, czy systemy energetyczne mogłyby funkcjonować bez cieśniny. W scenariuszu medianowym światowy popyt na ropę osiąga szczyt około 2030 r., po czym następuje powolny spadek, podczas gdy popyt na gaz rośnie do około 2035 r. Odnawialne źródła energii miałyby pokryć połowę produkcji energii elektrycznej do 2035 r. (wzrost z 33% udziału cytowanego w raporcie), przy dominującej roli energii słonecznej. Popyt na węgiel otrzymuje krótkoterminowy impuls z powodu kryzysu, ale we wszystkich scenariuszach spada do 2030 r.

Udział energii elektrycznej z OZE (%)
Obecnie (według raportu IEA)332035 (scenariusz medianowy)50

Wspólne reakcje polityczne

Raport wymienia dywersyfikację źródeł dostaw, silne preferowanie dostępnych zasobów krajowych oraz przyspieszoną elektryfikację jako wspólne reakcje. Według wstępu Birola, rządy stawiają bezpieczeństwo energetyczne i przystępność cenową w centrum swoich programów politycznych. Birol napisał, że sektor energetyczny i gospodarka światowa wykazały się dotychczas znaczną odpornością, ale skutki będą się pogłębiać, im dłużej potrwa kryzys. Dodał, że nie widzi wiarygodnej drogi powrotu do sytuacji energetycznej, która istniała przed kryzysem.